Stel: je loopt een halve marathon, voelt je goed, en op de finish pakt je iemand je beetje paracetamol of ibuprofen. Of je gebruikt een inhalator tegen je astma.
▶Inhoudsopgave
Of je slikt gewoon je dagelijkse vitaminepil. Dat is voor de meeste mensen totaal onschuldig. Maar in de wereld van de sport gelden er regels die veel verder reiken dan je denkt.
En die regels gelden soms ook voor jou — ook als je nooit een wedstrijd hebt gelopen.
Dopingregels zijn niet alleen bedoeld voor topsporters. Ze gelden voor iedereen die in een competitieve context sport, of die valt onder een sportbond. En de grens tussen "gewoon gezond leven" en "ongewild schenden van de dopingregels" is dunner dan de meeste mensen denken.
Wat is doping precies?
Doping betekent dat je gebruikmaakt van middelen of methoden die op de verboden staanlijst van het World Anti-Doping Agency, kortweg WADA.
Die lijst wordt jaarlijks bijgewerkt en staat online te bekijken via de site van NOCNSF. Het gaat niet alleen om anabolen of EPO.
Ook bepaalde medicijnen tegen hoest, allergieën of astma staan erop. En dat is precies waar het voor veel recreatieve sporters misgaat. De lijst is opgedeeld in categorieën. Sommige stoffen zijn altijd verboden, juist tijdens de competitie, of alleen bij een bepaalde dosis.
Een voorbeeldje: pseudoefedrine, een veelgebruikt middel tussen verkoudheid, is boven een bepaalde concentratie in je urine verboden.
Je hoeft geen prof te zijn om daar tegenaan te lopen.
Gelden deze regels ook voor mij?
Het kort antwoord: waarschijnlijk wel, als je lid bent van een sportbond of meedoet met een competitie. De KNMV, KNVB en andere bonden werken volgens het dopingreglement van het Instituut Sportrechtspraak. Dat betekent dat als je ergens onder valt, je je aan die regels moet houden — of je nu deelneemt aan een wedstrijd of een reguliere training volgt onder begeleiding van een bond.
Wat me opvalt is dat veel lopers, renners en sporters dit gewoon niet weten.
Ze denken: "Ik doe het voor mezelf, dus gelden die regels niet voor mij." Maar dat klopt niet. Als je een licentie hebt of je inschrijft voor een wedstrijd die onder een bond valt, dan ben je onderdeel van dat systeem. En dan gelden de regels.
Medicijnen: het gevaarlijke middengebied
Dit is het stuk waar ik veel vragen over krijg in de praktijk. Mensen slikken hun pijltjes, sprayen hun neus, gebruiken hun puffer — en realiseren zich niet dat daar regels omheen zitten.
Een astma-inhalator met salbutamol bijvoorbeeld is toegestaan, maar alleen tot een bepaalde hoeveelheid. Boven die limiet heb je een probleem, tenzij je een Therapeutic Use Exemption — een TUE — hebt aangevraagd en goedgekeurd gekregen. Een TUE is eigenlijk een medische vrijbrief: je laat vooraf weten dat je een verboden stof nodig hebt om gezondheidsredenen, en een arts bevestigt dat.
Zonder die TUE loop je een risico, zelfs als je medicijn volkomen terecht gebruikt wordt.
Eerlijk gezegd vind ik dit lastig terrein. Aan de ene kant begrijp ik dat je geen oneerlijk voordeel wilt. Aan de andere kant zit je als recreatieve sporter met een astma-inhalator of een simpele allergiepil plots in hetzelfde systeem dat bedoeld is om topsport te reguleren. De administratie is daarop niet altijd goed ingericht, terwijl een gerichte ademhalingstraining voor lopers vaak al veel klachten kan verminderen.
En dan heb je nog de voedingssupplementen
Hier wordt het echt lastig. Onder de noemer "vitaminepil" of "pre-workout" schuilt soms meer dan je denkt.
De dopinglijst bevat ook stoffen die in supplementen kunnen zitten zonder dat die duidelijk op het etiket staan. Contaminatie gebeurt vaker dan je zou hopen: een fabriek produceert meerdere producten op dezelfde lijn, en er kunnen sporen van verboden stoffen terechtkomen in iets dat "puur" het lijkt. NOCNSF raadt dan ook aan om supplementen zeer kritisch te bekijken. De Dopingwaaier App, ontwikkeld binnen de Nederlandse sportwereld, kun je gebruiken om te checken of een product risicovol is.
Niet honderd procent waterdicht, maar een stuk beter dan niets. Ik zeg het vaak: lichaamsgewicht en rust werken beter dan elke pil.
En dat geldt hier ook. De marktdruk om steeds een nieuw supplement of gadget te kopen is groot, maar het risico op een positieve dopingcontrole door een besmet supplement is reëel.
Als je serieus sport, weeg dan eerst af wat je echt nodig hebt.
Wat gebeurt er bij een dopingcontrole?
Je wordt op een bepaald moment benaderd door een dopingcontroleur. Dat kan tijdens een wedstrijd, maar ook buiten een competitie om.
Je moet dan een urine- en/of bloedmonster afstaan. Weigern is op zichzelf al een overtreding.
Voor topsporters geldt daarnaast het zogenaamde Whereabouts-systeem: ze moeten elk kwartaal door waar ze op bepaalde tijden te bereiken zijn, zodat onaangekondigde controles mogelijk zijn. Voor recreatieve sporters geldt dat meestal niet, maar je kunt wel geselecteerd worden voor een controle, vooral als je meetoetst aan een wedstrijd op bondsniveau. Als je positief test, volgt er een procedure via het Instituut Sportrechtspraak.
Dat kan leiden tot een schorsing, een boje, of in minder ernstige gevallen een waarschuwing. De context speelt dan mee: wist je dat de stof op de lijst stond?
Had je een TUE? Was het een besmet supplement? Maar "ik wist het niet" is zelden een volledige verontschuldiging.
Wat kun jij doen?
Ten eerste: check altijd de huidige dopinglijst op de site van NOCNSF voordat je een nieuw medicijn of supplement begint. Ten tweede: vraag je arts of apotheek altijd expliciet of een middel op de verboden lijst staat.
En ten derde: als je een TUE nodig hebt, doe die aanvraag dan ruim op tijd — dat loopt via je sportbond en een medisch comité. Wat ik zelf merk in de praktijk is dat de meeste sporters geen kwade bedoelingen hebben. Ze willen gewoon gezond blijven, herstellen, beter presteren en bereiden zich daarom goed voor via een sportmedische keuring.
Maar net als bij hardlopen geldt hier: te veel willen zonder goed te doseren leidt tot problemen.
En in dit geval zijn die problemen niet alleen fysiek, maar ook juridisch. De regels zijn er om de sport schoon te houden. Begrijpelijk. Maar ze vragen ook van recreatieve sporters dat ze iets doen wat niet vanzelfsprekend is: nadenken over wat ze in hun lichaam stoppen. Voor wie hierbij wat extra hulp kan gebruiken, is professionele sportmedische begeleiding eigenlijk geen overbodige luxe, ongeacht de regels.